काठमाडाैँका मेयर बालेन शाहसम्बन्धी सामग्री पाेस्ट गर्ने नेपाल आइकन्स नामक फेसबक पेजमा गत साउन २८ गते एउटा भिडियाे सेयर गरियाे । भिडियाेमा एउटा लामाे पुलकाे माथिसम्मै बाढी आएकाे देखिन्छ । त्यसमा मानिसहरु हिँडिरहेकाे दृश्य पनि छ । भिडियाेकाे शुरुमा चिच्याएकाे सुनिन्छ । त्यसपछि यस्ताे अडियाे सुनिन्छ, “भर्खरैकाे घटना हाे दर्शक वृन्द, (अस्पष्ट) गर्नुहाेला ।”
उक्त पाेस्टमा प्रयाेग गरिएका ह्यासट्याग (बालेन, काठमाण्डु, मेयर) बाट भाइरल हुने उद्देश्यका साथ भिडियाे पाेस्ट भएकाे अनुमान गर्न सकिन्छ । पाेस्टमा ५ हजार पाँच सय लाइक छ । कतियप नेपाल आइकन्सकाे फेसबुक पाेस्टमा भिडियाे नेपालकाे नभएकाे प्रतिक्रिया दिएका छन् । साे भिडियाे फेसबुकमा मात्र सीमित छैन । टिकटक र युट्युबमा पनि फैलिएकाे छ । टिकटकमा “फ्लड इन नेपाल” भनेर दिनेश चाैधरी नामक अकाउन्टले सेयर गरेकाे छ । युट्युबमा प्याेर नेपाली नामक अकाउन्टले एक वर्षअघि साेही भिडियाे सेयर गरेकाे थियाे ।
नेपालमा हालै गएकाे बाढीकाे भिडियाे भन्ने दाबीका साथ सामाजिक सञ्जालमा पाेस्ट गरिएकाे भिडियाेकाे नेपाल चेकले तथ्य जाँच गरेकाे छ ।
यसका लागि सबैभन्दा पहिला हामीले साे भिडियाेकाे स्क्रिनसट लियाैँ । त्यसलाई गुगलमा रिभर्स इमेज सर्च गर्दा पश्चिमाेत्तर पाकिस्तानकाे खाइबर पख्तुनख्वास्थित स्वात उपत्यकामा गएकाे बाढीकाे दृश्य भएकाे पत्ता लाग्याे ।
टिकटक र युट्युब प्रयाेगकर्ताहरुले सेयर गरेका ती भिडियाेसहितका पाेस्ट सही हुन् कि हाेइनन् भन्ने पत्ता लगाउन हामीले थप अध्ययन गर्याैँ । ती भिडियाेमा एउटा ठाउँकाे नाम दाहाेरिएकाे थियाे : मदिन । शुरुमा सेयर भएकाे भिडियाे पत्ता लगाउन हामीले madyan, swat, bridge, flood किवर्ड प्रयाेग गरी गुगलमा खाेजी गर्याैँ । त्यस क्रममा हामी पाकिस्तानकाे समा टेलिभिजनकाे वेबसाइटमा पुग्याैँ । २०७९ साल भदाै ११ गते साे टेलिभिजनकाे अनलाइनमा प्रकाशित समाचारमा स्वात नदीमा आएकाे बाढीले मदिनकाे पुलमा क्षति गर्नुका साथै बहरिन नदी किनारमा पनि असर गरेकाे उल्लेख छ ।
साेही समाचारमा समा टिभीका संवाददाताले पुल नजिकै गई गरेकाे भिडियाे रिपाेर्ट पनि पाेस्ट गरिएकाे छ । टिभी संवाददाताकाे दृश्य भाइरल भिडियामा देखिएकाे पुलकाे अर्काे भागतिरबाट खिचिएकाे हाे । त्यसलाई हामीले राेकी-राेकी हेर्दा भाइरल भिडियाे स्वात नदीकाे मदिन पुलकाे भएकाे पत्ता लाग्याे । यसबाट उक्त भिडियाे एक वर्ष अघि पाकिस्तानकाे स्वात उपत्यकाकाे मदिन भन्ने ठाउँकाे पुलमा पसेकाे बाढीकाे हाे भन्ने पुष्टि भयाे ।
उक्त समाचार बिजनेस इन्साइडर, बजफिडजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले पनि प्रकाशित गरेकाे पाइयाे ।
तसर्थ नेपालमा हालै गएकाे बाढीकाे भिडियाे भन्दै सामाजिक सञ्जालमा फैलाइएकाे उक्त दाबीलाई हामीले गलत ठहर गरेका छाैँ ।
| दाबी | दाबीकर्ता | नेपाल चेक निष्कर्ष |
| नेपालमा हालै आएकाे बाढीकाे भिडियाे | सामाजिक सञ्जाल प्रयाेगकर्ता | गलत |
नेपाल चेक 